Personen met een psychiatrische kwetsbaarheid kampen vaker met (onbehandelde) lichamelijke klachten. Complexe problemen kunnen hen bovendien belemmeren om fysiek actief te zijn. Gevaren van een sedentaire levensstijl, zoals verminderde fysieke conditie en sociaal isolement, liggen dan op de loer (2, 3). Om de vertaling van onderzoek naar de praktijk te ondersteunen, benadrukt het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg in de richtlijn somatische zorg het belang van een structurele inbedding van lichamelijke interventies en van interprofessionele samenwerking (4). PC Sint-Amandus gaat hier al langer actief mee aan de slag. We lichten de centrale pijlers toe.
Het belang van beweging: van laagdrempelig tot therapie
PC Sint-Amandus erkent het belang van beweging en investeert daarom in een uitgebreid motorisch centrum met ruime faciliteiten, waaronder een sporthal, ontspanningsruimte, buitensportterein en een aanbod aan fietsen. Het beweegprogramma richt zich zowel op zorgvragers die hun huidige niveau van fysieke activiteit willen behouden als op personen die nog zoekende zijn en daarbij ondersteuning nodig hebben. Wekelijks kunnen zij deelnemen aan diverse sportactiviteiten zoals badminton, voetbal, omnisport, zwemmen en fitness. Daarnaast is PC Sint-Amandus aangesloten bij G-sport Vlaanderen, dat sportinitiatieven aanbiedt voor mensen met een beperking, waaronder personen binnen de geestelijke gezondheidszorg (5).
PC Sint-Amandus investeert actief in bewegingstherapie, een behandelvorm die gebruikmaakt van uiteenlopende activiteiten en sport- en spelsituaties. Meer dan het algemene
beweegaanbod, waar het laagdrempelige karakter centraal staat, wordt beweging binnen deze therapie doelgericht ingezet. De activiteiten ondersteunen het verminderen van psychische klachten, bevorderen stressregulatie en versterken de persoonlijke autonomie en verantwoordelijkheidszin. Bovendien creëren ze kansen om opnieuw in contact te komen met zichzelf én met anderen (6).
Bewegingstherapie vindt zowel op de afdelingen als centraal plaats, in groep of individueel en wordt altijd professioneel begeleid. Het aanbod wordt zorgvuldig afgestemd op
de noden, mogelijkheden en motivatie van elke zorgvrager
De rol van kinesitherapie
In PC Sint-Amandus vervult kinesitherapie een centrale rol. De kinesitherapeut brengt een functionele dimensie in de behandeling. Door een wetenschappelijk onderbouwde aanpak werkt men zowel preventief als curatief. De behandeling is individueel afgestemd. Naargelang de noden richt de behandeling zich op het verminderen van fysieke klachten of van
psychosomatische spanning. We detecteren en verminderen valrisico door in te zetten op versterken van spierkracht, evenwicht, mobiliteit en uithoudingsvermogen. Op die manier
draagt kinesitherapie niet alleen bij aan fysieke revalidatie, maar ook aan het versterken van het algemeen welzijn (4).
Psychomotorische therapie – lichaamsgerichte therapie
Psychische problemen gaan vaak samen met een verstoorde lichaamservaring of een verminderd lichaamsbewustzijn. Op dat moment kan lichaamsgerichte therapie, als specifiek onderdeel van psychomotorische therapie, een rol spelen. Lichaamsgerichte therapie richt zich op de innerlijke beleving van het lichaam. In PC Sint-Amandus krijgt lichaamsgerichte therapie steeds meer aandacht. Via ademhaling, houdingsbewustzijn, spierspanning en ontspanning leren zorgvragers lichamelijke signalen te herkennen en te reguleren. Onderzoek in Vlaanderen toont dat lichaamsgerichte methoden, zoals die ook in ons centrum worden toegepast, zoals psychomotorische therapie, yoga, mindfulness, relaxatie, ademtherapie, stress en angst significant verminderen bij mensen met ernstige psychiatrische aandoeningen (7).
Het belang van een geïntegreerde aanpak
In PC Sint-Amandus vormen beweging, kinesitherapie en lichaamsgerichte therapie essentiële pijlers van onze herstelgerichte zorg. In overeenstemming met de actuele richtlijnen kiezen we bewust voor een geïntegreerde aanpak die de verbinding legt tussen lichaam en geest, zodat elke zorgvrager opnieuw letterlijk én figuurlijk in beweging komt (4).
De kinesitherapeuten en bewegings- en psychomotorisch therapeuten beschikken over uitgebreide kennis van psychopathologie en gezondheidsbevordering. Binnen het multidisciplinaire team van onder meer psychiaters, psychologen en verpleegkundigen fungeert deze therapeut als belangrijke schakel tussen somatische en psychische zorg. Men signaleert lichamelijke problemen, stimuleert actieve deelname van zorgvragers en volgt de fysieke gezondheid systematisch op. Er is nauwe samenwerking met de huisarts, de diëtist en de dienst SPIL om een goede opvolging te garanderen van complexe gezondheidsproblemen, waaronder ook het metabool syndroom. Elk traject start met een een verkenning van de hulpvraag. Op basis daarvan wordt een persoonlijk traject uitgewerkt. Regelmatige evaluatie van zowel fysieke parameters als psychisch functioneren maakt de impact van deze geïntegreerde aanpak duidelijk zichtbaar. Er is structurele afstemming met eerstelijns- en externe partners voor de somatische opvolging na ontslag. Bovendien stimuleert PC Sint-Amandus zorgvragers om ook na hun opname te blijven bewegen. Er wordt samen met hen bekeken hoe ze sport en beweging kunnen volhouden en in de maatschappij kunnen voortzetten. Een open communicatie met verwijzers en een sterk interdisciplinair team vormen hiervoor de basis.
Investering in evidence based methoden en benaderingen
PC Sint-Amandus draagt evidence based behandelen hoog in het vaandel. Niet alleen in de toepassing van therapeutische methoden, maar ook in het actief verruimen en delen
van kennis. Vorig jaar nog engageerden we ons voor een studie van G-sport Vlaanderen en KU Leuven rond de bewegingsdeelname van mensen met een psychische kwetsbaarheid. Uit de resultaten blijkt dat hun sportdeelname beduidend lager is dan het Vlaamse gemiddelde: 70% heeft het afgelopen jaar minstens één keer gesport, terwijl 30% inactief
blijft. Zwemmen is de populairste sport, gevolgd door wandelen, fietsen, fitness en lichaamsoefeningen. Plezier, gezondheid en het verbeteren van dagelijks functioneren zijn
de belangrijkste motivaties om te sporten. Tegelijk ervaren veel mensen drempels, zoals hinder door de aandoening, vermoeidheid en de nood aan ondersteuning bij de verplaatsing naar een sportlocatie (5). Binnen PC Sint-Amandus nemen we dergelijke bevindingen over sportdeelname en drempels mee als belangrijke leidraad. Onze investeringen in onderzoek en stages zorgen voor mooie realisaties. Een stagiair van de Bachelor Sport en Bewegen ontwikkelde onlangs een beweegboekje. Therapeuten zetten dit in als hulpmiddel om zorgvragers te ondersteunen bij het volhouden van fysieke activiteit, vooral na afloop van hun begeleiding. Het doel is dat zorgvragers tijdens hun behandeling met het boekje kennismaken, zodat ze het nadien zelfstandig kunnen gebruiken richting duurzame gedragsverandering. Daarnaast zijn we betrokken bij het project ‘Stap voor stap: voor meer beweging in de psychiatrische zorg’ van Arteveldehogeschool en het Vlaams Instituut Gezond Leven. Het project ontwikkelt een zelfaudittool en inspiratiegids waarmee psychiatrische centra hun beweegbeleid kunnen versterken. Verder vindt een kwalitatief onderzoek plaats naar drempels en hefbomen voor een preventief beweegbeleid. Via dergelijk onderzoek krijgen we concrete handvaten om beweging te stimuleren (8).
Auteur: Joeri Vandewalle, stafmedewerker zorg
Dit arikel werd geschreven voor het Amandus Magazine over somatische zorg.
Literatuurlijst
1. Leamy, M., Foye, U., Hirrich, A., Bjørgen, D., Silver, J., Simpson, A., Ellis, M. & Johan-Johanson, K. (2023). A systematic review of measures of the personal recovery orientation of mental health services and staff. International Journal of Mental Health Systems, 17, 33 2. Baert, I., De Cocker, K., & De Bourdeaudhuij, I. (2011). Physical activity and mental health in the Belgian adult population: evidence from the Belgian Health Interview Survey. Public Health, 125(5), 250-256. 3. Firth, J., et al. (2021). Physical activity and incident mental disorders: a systematic review and meta-analysis of prospective cohort studies. World Psychiatry, 20(2), 244-258. 4. Jespers, V., Christiaens, W., Kohn, L., Savoye, I., Mistiaen, P. & De Hert, M. (2021). Somatische zorg in een psychiatrische setting. Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg. KCE Report 338A. 5. www.gsportvlaanderen.be 6. Vancampfort, D., Firth, J., Stubbs, B., Schuch, F. B., Rosenbaum, S., Hallgren, M., … & Van Damme, T. (2025). The efficacy, mechanisms and implementation of physical activity as an adjunctive treatment in mental disorders: a meta‑review of outcomes, neurobiology and key determinants. World Psychiatry, 24(2), 227‑239. doi:10.1002/wps.21314 7. Janssen, R., & De Hert, M. (2019). Lichaamsgerichte werkvormen binnen de psychomotorische therapie voor mensen met schizofrenie: een literatuuronderzoek. Tijdschrift voor Psychiatrie, 61(7), 480-490. 8. www.gezondleven.be/projecten/stap-voor-stap